Sierp krzemienny z Witowa

Sierp krzemienny z Witowa

Sierp?

W archeologii wiele nazw używanych do określania znalezisk jest umownych. W różnych okresach zabytki tego samego rodzaju są określane różnymi terminami. Wynika to z faktu, że kolejne pokolenia badaczy mogły się jedynie domyślać rzeczywistego zastosowania danego przedmiotu. Dziś gdy mamy coraz więcej metod pozwalających analizować np. zużycia powierzchni narzędzi krzemiennych, śladowe ilości resztek zachowanych na ściankach naczyń etc., lepiej rozumiemy, do czego służyły poszczególne przedmioty. Także definicja sierpa w archeologii jest złożona.

Sierpy

Na terenie obecnej Polski mamy do czynienia z dwoma rodzajami sierpów krzemiennych:

1. Zachowanymi w postaci wkładek sierpowatych, czyli niewielkich fragmentów krzemiennych umieszczanych w jednym ciągu w oprawie drewnianej lub kościanej.
2. Wykonanymi w formie całego krzemiennego noża (zwanego także piłką sierpowatą/krzemienną lub nożem sierpowatym) wyposażonego jedynie w rękojeść z materiału organicznego.

Nas interesuje ten drugi rodzaj.

Noże sierpowate wykonywane były techniką rdzeniową z dużych, płaskich konkrecji krzemiennych, czy też z masywnych wióro-odłupków. Wykonywano je przez regularne łuskanie powierzchniowe, wyrównywane przy krawędziach.

Sierp…

…ten z Witowa został wpisany w muzealne księgi 26 września 1989 r. Nie pochodzi z wykopalisk. Nie wiadomo jak trafił do Muzeum. Nie zachowała się żadna dokumentacja dotycząca przekazania zabytku. Wiadomo jedynie że pochodzi z Witowa w gminie Koszyce, w powiecie proszowickim. Nie można wykluczyć, że pochodzi jeszcze z wizytacji konserwatorskich Józefa Żurowskiego z lat 20 XX wieku, co tłumaczyłoby braki w dokumentacji tego zabytku. Nie ma na to jednak żadnych dowodów. Sierp wykonany jest z krzemienia wołyńskiego (względnie nadbużańskiego), od strony wewnętrznej posiada delikatny, regularny retusz zębaty (przypomina piłkę) typowy dla noży półksiężycowatych. W klasyfikacji prof. Jerzego Libery z 2001 roku odpowiada typowi BB pododmiana II, czyli grupie noży półksiężycowatych o podstawie zbliżonej do wierzchołka i lekko wciętym boku wewnętrznym. Okaz jest dość krępy. Ma wymiary 14,5 cm x 5 cm (4 cm bez uwzględniania wcięcia), a jego maksymalna grubość wynosi 8 mm. Z jednej strony jest też niewielki fragment białej kory o rozmiarach 1,2 x 0,9 cm. Od strony „tnącej” widoczne są mocne wyświecenia żniwne, powstałe w trakcie użytkowania. Można go ramowo datować na okres późnego neolitu i wczesną epokę brązu. Określenie dokładnego kontekstu kulturowego ze względu na brak informacji o kontekście znalezienia jest utrudnione. Z badań AZP (Archeologiczne Zdjęcie Polski) znamy około dziesięciu stanowisk z terenu Witowa. Na okres neolitu i wczesną epokę brązu datowane jest 5 stanowisk z Witowa. Stanowisko nr 1 związane jest z kulturą badeńską. Stanowisko nr 5 to cmentarzysko kultury ceramiki sznurowej, a stanowisko nr 9 to osada kultury pucharów lejkowatych. Poza tym na stanowiskach 3 i 4 odkryto pozostałości niedookreślonego osadnictwa neolitycznego. W okresie późniejszym pojawia się osadnictwo kultury łużyckiej (najwcześniej na stanowisku nr 5). Nie ma tu stanowisk kultury mierzanowickiej, z którą tego typu sierpy są najczęściej łączone. Najbliższa osada tej kultury znajduje się jednak w położonych nieopodal Książnicach Wielkich.

Krzemień nadbużański/wołyński

Krzemień wołyński jak sama nazwa wskazuje pochodzi ze wschodu, z terenu Wołynia i Podola. A krzemień nadbużański to jego odmiana z „naszej” strony Buga. Uważany jest za wysokiej jakości odmianę krzemienia, dobrze nadającą się do produkcji trudniejszych w wykonaniu wyrobów, takich jak długie, regularne wióry, czy cienkie narzędzia bifacjalne (obrobione dwustronnie). Sierp ten został więc albo importowany albo wykonany z surowca importowanego z odległości kilkuset kilometrów od Witowa.

Autor: Dominik Pęcherek