Starożytni Egipcjanie przywiązywali dużą wagę do życia pozagrobowego. Wierzyli, że życie po śmierci jest kontynuacją ziemskiej egzystencji, dlatego przygotowania do tego etapu były bardzo ważne i szczegółowe.
Jednym z istotnych warunków przejścia w zaświaty była mumifikacja i związane z nią rytuały.
Urny kanopskie stanowiły nieodłączny element procesu mumifikacji. Były to naczynia kamienne lub gliniane używane do przechowywania zabalsamowanych wnętrzności wyjętych z ciała podczas mumifikacji.
Nazwa pochodzi od starożytnego egipskiego miasta Kanopos (gr. Κάνωβος, łac. Canopus) w Delcie Nilu.
Naczynia kanopskie służyły do przechowywania organów usuniętych podczas mumifikacji: płuc, wątroby, jelit i żołądka. Starożytni Egipcjanie wierzyli, że faraon był uosobieniem boga Horusa, dlatego każdy z jego organów był personifikowany przez jednego z czterech synów Horusa: Hapi z głową pawiana (płuca), Imset z głową człowieka (wątroba), Duamutef z głową szakala (żołądek) i Kebehsenuef z głową sokoła (jelita).
Mumifikacja stanowiła ważny element obrządku pogrzebowego w starożytnym Egipcie. Polegała na zabezpieczeniu zwłok przed rozkładem i tym samym zapewnieniu zmarłemu życia w zaświatach. Podczas mumifikacji usuwano narządy wewnętrzne, suszono ciało w natronie i owijano bandażami. Pozostawiano jedynie serce, ponieważ starożytni Egipcjanie uważali, że jest ono siedliskiem duszy.
Najwcześniejsze urny kanopskie pochodzą z okresu Starego Państwa (ok. 2575–ok. 2130 p.n.e.), charakteryzują się prostymi pokrywami. Od XIX dynastii do końca Nowego Państwa (1539–1075 p.n.e.) zdobiono je rzeźbionymi głowami synów boga Horusa. W późniejszym okresie, między XXI a XXV dynastią (1075–664 p.n.e.) organy wewnętrzne po zabalsamowaniu wkładano ponownie do ciała, a w grobowcu umieszczano tzw. „fałszywe kanopy”, które miały kształt urn, ale nie posiadały wewnątrz organów.
Urny kanopskie umieszczano zazwyczaj w specjalnej skrzyni, która pełniła funkcję kaplicy, zdobionej wizerunkami opiekuńczych bogiń (Neftydy lub Izydy), a także innych bóstw (Ozyrysa, Sokarisa, synów Horusa) i ochronnych amuletów.
Prezentowana urna kanopska (MAK/AS 2427) pochodzi z okresu Nowego Państwa (1539–1075 p.n.e.), ma cylindryczny kształt, wykonana jest z siltu nilowego, na brzuścu znajduje się inskrypcja hieroglificzna z zatartym imieniem zmarłego. Pokrywa naczynia kanopskiego jest w kształcie twarzy ludzkiej z wyobrażeniem boga Imseta, co oznacza ,że urna przeznaczona była na wątrobę zmarłego.
Opracowanie merytoryczne: Anna Starzycka
Opracowanie graficzne: Anna Piwowarczyk
Spis ilustracji:
- Urna kanopska z wyobrażeniem boga Imseta, Nowe Państwo 1550–1075 p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Krakowie (prawa zastrzeżone)
- Urny kanopskie 945-712 p.n.e., National Museum of Natural History, Washington (źródło: domena publiczna)
- Skrzynia na urny kanopskie, Nowe Państwo (1539–1075 p.n.e.), Metropolitan Museum of Art, New York (źródło: domena publiczna)
- Urny kanopskie, 900-800 p.n.e., The Walters Art Museum, Baltimore (źródło: https://art.thewalters.org/object/vo.7/)
- Urna kanopska z wyobrażeniem boga Imseta, Nowe Państwo 1550–1075 p.n.e., Muzeum Archeologiczne w Krakowie (prawa zastrzeżone)
Bibliografia:
Shaw I., Nicholson P., The Dictionary of Ancient Egypt, New York: Harry N. Abrams, 1995
Quirke S., Spencer A. J., The British Museum Book of Ancient Egypt, London: British Museum Press, 2007
Strudwick H., The Encyclopedia of Ancient Egypt, New York: Sterling Publishing, 2006
Sir Wallis Budge, E. A., The mummy; a handbook of Egyptian funerary archaeology, Cambridge University Press, 1925