Ceramika Dacka

Dakowie, przez antycznych pisarzy greckich zwani również Getami lub Geto-Dakami (greckie: Γέται, Δάκοι), a rzymskich Dakami (łacinńskie: Daci ) to starożytny lud zamieszkujący od Karpat po zachodnie wybrzeże Morza Czarnego. Aktualnie terytoria należące do Rumunii, Mołdawii, częściowo Węgier, Serbii i południa Ukrainy.

Dakowie to wybitni garncarze.

Wytwarzali wysokiej jakości naczynia w różnych kształtach i technikach zdobienia, zarówno toczone na kole jak i ręcznie lepione. Do tradycyjnych formy getto-dackich należały fruktiery (talerze na nóżkach), płytkie miski, małe garnki, dzbany. Wykonywane były z szarej gliny, czasami dekorowane ornamentem wyświecanym na zewnątrz jak i wewnątrz lub z czerwonej gliny z ornamentem malowanym. Popularne również były kształty i techniki zdobienia inspirowane garncarstwem hellenistycznym (greckim) i rzymskim. Przykładem były niewielkie dwuuche garnuszki tzw. kantarosy naśladujące naczyniami z rejonu Azji Mniejszej i Pontu. Poza nimi lepiono również naczynia tzw. kuchenne, mniej starannie wykonane bez pomocy koła, garnki zdobione nalepianymi guzami oraz czasze dackie – jedno – lub dwuuche niewielkie stożkowate naczynia, pełniące najprawdopodobniej funkcję kaganków.

Warsztaty.

Ze względu na ograniczony zakres badań archeologicznych prowadzonych na  osadach, liczba zidentyfikowanych warsztatów ceramicznych nie jest zbyt duża. Niemniej jednak pozostałości w postaci pieców jak i warsztatów, w których wykonywano naczynia, są odkrywane na terenie Rumuni (Transylwania ) i Węgier. Dzięki nim możliwe jest odtworzenie procesu wykonywania naczyń. Pozostałości tych konstrukcji były miejscem głównych czynności związanych z przygotowaniem i modelowaniem na kole garncarskim gliny. Następnie uformowane i  wysuszone naczynia były zdobione przed wypaleniem w pobliskich piecach. W takim budynku formowano naczynia ceramiczne, podczas gdy instalacje do wypału znajdowały się gdzie indziej.

Piece.

Odkryte piece zbudowane są z gliny, rzadziej z kamienia i mają kształt ściętego stożka. Są one wyposażone w dwie komory –  spalania i wypału, w której wypalano naczynia. Komory rozdzielone były perforowanym rusztem z otworami wentylacyjnymi, zazwyczaj wspartym centralną podporą lub poprzeczną przegrodą. Paliwo dostarczane było za pomocą kanału odchodzącego od komory spalania. Były to piece średniej wielkości, o średnicy wynoszącej od 1,10 × 1 m do 2,70 × 1,10 m i wysokości od 0,8 m do 1,30 m, przy czym wysokość komory wypału wynosiła od 0,35 do 0,75 m.

Wypał naczyń o charakterystycznym szarym kolorze następował w atmosferze redukcyjnej czyli bez dostępu tlenu, w temperaturze ok 800 C.

Na terenie Dacji po podboju przez imperium powstały wyspecjalizowane warsztaty produkujące naczynia w rzymskim stylu ale tradycja getto – dackiego garncarstwa trwała nadal.

Prezentowane naczynia należą do zbioru  pochodzącego z XIX-wiecznych badań wykopaliskowych na cmentarzysku w Lipicy Górnej w Ukrainie. Zostały wykonane z dobrze przygotowanej masy  garncarskiej, uformowane przy użyciu koła garncarskiego, ozdobione wyświecanym ornamentem i wypalone w temperaturze ok 800 C. Technologicznie i jakościowo są podobne do naczyń z rdzennych terytoriów dackich np. z rumuńskiej Oltenji. 

Autor: Małgorzata Wawer

Opracowanie graficzne: Anna Piwowarczyk

Fotografie naczyń ze zbiorów MAK: Agnieszka Susuł